NFT satın almadan önce yalnız görsele ve fiyat etiketine bakmak yeterli değil. Doğru sözleşme, açık kullanım hakları ve anlaşılır cüzdan izinleri, kararın temelini oluşturur.
Beğendiğiniz görselin aynı kopyası farklı koleksiyon adlarıyla karşınıza çıkabilir. Pazar yerinde düzgün görünen ilan da satın alınan tokenın hangi hakları verdiğini açıklamayabilir. NFT satın almadan önce yapılacak kontrol, neye ödeme yaptığınızı ve hangi yetkiyi verdiğinizi görünür hale getirir. Aşağıdaki yedi adım, fiyat tahmini yerine kararın teknik ve pratik tarafına odaklanıyor.
Örnekler Ethereum ve ERC-721 üzerinden ilerliyor. Başka ağlarda standart ve araçlar değişebilir. Belirli koleksiyonun gösterilmesi alım önerisi değildir; eksiksiz kontrol de fiyat kaybını veya yazılım hatasını ortadan kaldırmaz.
1. Koleksiyonun resmi adresine bağımsız yoldan ulaşın
Arama reklamı, özel mesaj veya sahte destek hesabındaki bağlantıyla başlamayın. Projenin bilinen web adresini, duyuru kanallarını ve yayınladığı sözleşmeyi karşılaştırın. Birbirini kopyalayan hesapların aynı bağlantıyı paylaşması bağımsız doğrulama sayılmaz.
Koleksiyon adı ve profil görseli kopyalanabilir. Onay işareti de gelecekteki kazancı veya kod güvenliğini garanti etmez. Projenin resmi alan adıyla ilandaki koleksiyon ilişkisi açıklanamıyorsa satın alma ekranına geçmeyin.
2. Ağı, sözleşme adresini ve token kimliğini eşleştirin
ERC-721 NFT'yi tanımak için üç bilgi birlikte gerekir: ağ, koleksiyonun sözleşme adresi ve token ID. ERC-721 standardı sahiplik kaydını token kimliğiyle izler. Aynı numaranın farklı sözleşmelerde kullanılması normaldir; yalnızca “42 numaralı NFT” ifadesi varlığı tanımlamaz.
Tarayıcıda açtığımız BAYC sözleşme sayfasında Contract başlığının yanında sözleşme adresi, ayrı bölümde koleksiyona giden Token Tracker bağlantısı yer alıyordu. İlgili gerçek sözleşme ekranı kimliği kontrol etmeye yarar; tekil NFT'yi doğrulamak için ilandaki token ID de aynı sözleşmeyle eşleşmelidir. Cüzdan bağlamadık, satın alma veya güvenlik denetimi yapmadık.
Adresi yalnız ilk ve son birkaç karakterden karşılaştırmayın. Tam adresi güvenilir kayıttan kopyalayıp eşleştirin. Arayüz alanlarını tanımıyorsanız Etherscan incelemesindeki sözleşme ve işlem ayrımından yararlanabilirsiniz.
3. Satın aldığınız kullanım hakkını okuyun
Token sahipliği ile sanat eserinin telif hakkı aynı şey değildir. Görseli profil fotoğrafı yapmak, reklamda kullanmak veya ürün üstüne basıp satmak farklı izinler gerektirebilir. Ticari kullanım sınırı, devir koşulları ve lisansın değiştirilebilir olup olmadığı açıkça yazmalı.
ABD Telif Hakkı Ofisi ve USPTO'nun 2024 NFT çalışması, alıcı ve satıcılardaki fikri hak belirsizliğini vurguluyor. Türkiye'deki her işlem için hukuki sonuç çıkaran karar değildir. Pratik kontrol, koleksiyona ait güncel lisansı saklamak ve belirsiz hakkı varmış gibi kabul etmemektir.
Üyelik veya oyun eşyası alıyorsanız hizmet kapandığında ne kalacağını da okuyun. Zincirdeki tokenın durması, oyunun sunucularının veya üyelik avantajının süreceği anlamına gelmez.
4. Görselin ve metadata dosyasının nerede tutulduğunu öğrenin
Metadata, tokenın adı, açıklaması ve görsel bağlantısı gibi bilgileri taşıyabilir. Sözleşmedeki tokenURI zincir dışındaki dosyaya işaret ediyorsa o dosyanın erişimi ayrı bağımlılıktır. “Zincirde NFT var” cümlesi, görselin bütün verisinin zincirde tutulduğunu söylemez.
IPFS'nin NFT veri rehberi, içerik kimliği taşıyan IPFS adresini geçiş sunucusu bağlantısından ayırıyor. CID dosyanın kimliğini doğrulamaya yarar; kalıcı erişim için saklama ve pinleme düzeni gerekir. Tek bir gateway'in açılması da sonsuz barındırma garantisi değildir.
Metadata sonradan değiştirilebiliyor mu, değiştirme yetkisi kimde ve eser dosyasının erişimi nasıl korunuyor? Yanıtlar yoksa satın alınan görüntünün veya hizmetin geleceği hakkında varsayım yapmayın.
5. Ekrandaki bedelle toplam maliyeti ayırın
Satış bedeline ek olarak ağ ücreti ve alıcıya yansıtılan platform bedeli çıkabilir. Yeniden satışta yaratıcı payı veya satıcı komisyonu devreye girebilir. Fiyata dahil edilmiş ücreti toplam hesaba ikinci kez katmayın; onay ekranının ayrımını esas alın.
| Kalem | Örnek tutar |
|---|---|
| NFT satış bedeli | 0,05 ETH |
| Örnekte varsayılan ağ ücreti | 0,001 ETH |
| Diğer alıcı ücretleri | Yok varsayıldı |
| Toplam | 0,051 ETH |
Örnekte ağ ücreti satış bedelinin %2'si kadar ek maliyet yaratıyor. Gerçek gas tutarı sabit değildir. Gas ücreti hesaplama aracı maliyeti anlamaya yardımcı olur; imzadan hemen önce cüzdanın gösterdiği ağ, işlem ve ücret tekrar kontrol edilmelidir. Borsadan çekim veya başka ağa geçiş yapılırsa ayrı maliyetler doğabilir.
6. Cüzdanın neyi imzaladığını kontrol edin
Bağlanma, oturum mesajı, satış emri ve varlık harcama yetkisi aynı değildir. Ağ ücreti istenmemesi, imzanın sonuçsuz olduğu anlamına gelmez. Özellikle setApprovalForAll izni, ilgili sözleşmedeki NFT'leriniz için operatöre geniş yetki verebilir; yalnız baktığınız tek tokenla sınırlı kalmayabilir.
Yetki verilen adresi, kapsamı ve süreyi anlayamıyorsanız imzalamayın. Seed phrase veya özel anahtar isteyen siteye işlem için ihtiyaç yoktur. İşlem sonrasında gereksiz yetkileri gözden geçirmek için token izinlerini iptal etme rehberindeki yöntemi kullanabilirsiniz. İzin iptali çalınmış varlığı geri getirmez.
7. Satıştan çıkış ihtimalini ve vazgeçme nedenlerini yazın
İlanın yüksek fiyatı, sonradan alıcı bulacağınızı göstermez. Son gerçekleşen satışlar, geçerli teklifler ve işlem sıklığı farklı bilgiler verir. Hacim ile bağımsız alıcı talebinin farkını NFT piyasası analizinde örneklerle karşılaştırdık. Aynı cüzdanların tekrarlayan işlemlerini bağımsız talep gibi saymayın.
Ekip bilgisi, geliştirme taahhüdü ve fon kullanımı arasındaki boşlukları değerlendirin. Toplanan para sonrası projenin terk edilmesi rug pull şüphesi doğurabilir; her fiyat düşüşü dolandırıcılık değildir. Sözleşmesi uyuşmayan, lisansı belirsiz veya anlaşılmayan imza isteyen ilandan vazgeçmek için fiyatın düşmesini beklemek gerekmez.
Karar notunda ağ ve tam sözleşme adresi, token ID, lisans tarihi, dosya erişimi, toplam maliyet ve verilen izin yer alsın. Kısa kontrol kaydı, aylar sonra ne aldığınızı hatırlamanızı sağlar. Beğenilen görsel ile kabul edilen riskin birbirine karışmasını da önler.
